Bewoners, bezoekers en passanten ergeren zich groen en geel aan de staat waarin de 200 jaar oude boerderij Monpelou zich inmiddels bevindt. In het rieten dak zijn inmiddels forse gaten gevallen. Al jaren worden er plannen bekend gemaakt waar vervolgens niets meer over gehoord wordt. Inmiddels is het Rijksmonument aan het verkrotten. De gemeente is hierin bevoegd gezag als het om de zorgplicht voor het monument gaat. De eigenaar heeft de wettelijke plicht tot instandhouding. Daarom heeft de fractie van Sterk Meppel de volgende technische vragen.
1. De eigenaar van een Rijksmonument mag dit wettelijk niet laten vervallen. Het dak vertoont inmiddels zulke grote gaten dat het nu al gedurende lange tijd met oranje en blauwe plastic zeilen afgedekt is. Daarmee is de instandhouding in het geding.
a. Handelt de eigenaar hiermee tegen de wettelijke plicht tot instandhouding?
b. Is het zonder vergunningen toegestaan om voor lange tijd een Rijksmonument met zeilen te ontsieren?
c. Is de gemeente inmiddels een juridisch handhavingstraject gestart met dwangsom of bestuursdwang? Zo ja, wanneer en welke stappen zijn ondernomen? Zo nee, waarom niet?
2. Is de gemeente in staat om zelf de noodzakelijke werkzaamheden uit te laten voeren en de kosten daarvan te verhalen op de projectontwikkelaar?
3. Heeft het college inmiddels de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed geïnformeerd over de ontstane verwaarlozing en jarenlange impasse?
Antwoord
Antwoord vraag 1: algemene uitleg
De eigenaar van een rijksmonument heeft een wettelijke plicht: hij of zij moet het monument goed onderhouden. De gemeente controleert of dit gebeurt. Als de eigenaar dit niet doet, kan de gemeente maatregelen treffen. Dit doen we stap voor stap. Dit heet ‘proportionele handhaving’.
Antwoord vraag 1a:
Bij meerdere controles is gebleken dat het monument in slechte staat is. Er zijn onder andere:
• grote gaten in het rieten dak
• dunne en verrotte stukken riet
• scheuren in het metselwerk
• slecht schilderwerk en hout dat aangetast raakt
• binnen in het pand ook veel gebreken (vocht, houtaantasting, installaties)
De eigenaar onderhoudt het rijksmonument kennelijk niet voldoende. Daarmee kan de instandhouding in gevaar komen. Dat is in strijd met de wettelijke plicht om een rijksmonument goed te onderhouden. Op basis van alle constateringen beoordelen wij hoe ernstig de overtreding precies is en welke maatregelen nodig zijn.
Antwoord vraag 1b:
Het afdekken met zeilen is een tijdelijke noodmaatregel. Het doel is om regen en wind zo veel mogelijk tegen te houden. Zolang het echt tijdelijk is en het monument zelf niet wordt veranderd, is dit in principe zonder vergunning toegestaan.
Maar:
• Zeilen zijn geen echte oplossing voor het achterstallig onderhoud;
• Als ze te lang blijven liggen of slecht zijn aangebracht, kan er ook schade ontstaan (water blijft staan,
schimmel, rotting).
Daarom geldt: de instandhoudingsplicht wordt hiermee niet nageleefd. De eigenaar moet zorgen voor echte reparaties aan het dak en de rest van het pand.
Antwoord vraag 1c:
De gemeente houdt al langere tijd toezicht op dit monument. De belangrijkste stappen op een rij:
1. 6 en 8 januari 2025:
• Gemeente heeft het pand gecontroleerd;
• Er is achterstallig onderhoud vastgesteld;
• De eigenaar is per mail gewaarschuwd en kreeg tot 10 januari 2025 om het pand in elk geval wind‑ en
waterdicht te maken.
2. 30 juli 2025
• Nieuwe controle, samen met een adviseur van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE);
• Het historische kookhuis bleek te zijn ingestort. De onderhoudsstaat van de boerderij was verder
verslechterd.
3. 15 augustus 2025 – constateringsbrief
• De eigenaar is schriftelijk gewezen op de lange lijst met gebreken;
• De eigenaar moest vóór 1 september 2025 maatregelen nemen om het pand wind- en waterdicht te
maken en verdere achteruitgang te stoppen;
• Daarbij is aangekondigd dat de gemeente een handhavingstraject zou starten als dat niet zou gebeuren.
4. 19 december 2025 – laatste controle (constateringsrapport)
• De toezichthouder heeft opnieuw een schouw uitgevoerd;
• Aan de achterzijde is het dak deels met bouwzeil afgedekt; dat is als tijdelijke maatregel akkoord;
• Aan de zijde van de Oosterboerweg is het riet echter dun en zijn er nog steeds gaten die slecht of
helemaal niet zijn afgedekt;
• Er is binnen geen opname gedaan; de toezichthouder geeft aan dat de eerste noodzakelijke stap is om
het dak waterdicht te maken;
• In het rapport staat dat de gemeente bevoegd is om handhavend op te treden op grond van de
Omgevingswet en het Besluit activiteiten leefomgeving.
Op basis van al deze stappen wordt nu, samen met de juridisch handhavingsmedewerker en met advies van de RCE, beoordeeld welke formele handhavingsmaatregel het meest passend is:
• een last onder dwangsom (eigenaar moet repareren, anders volgt een last), of
• een last onder bestuursdwang (gemeente laat zelf maatregelen uitvoeren en verhaalt de kosten op de eigenaar).
Bij die keuze kijken we naar de ernst van het verval, de veiligheid, de kosten en naar wat volgens de landelijke handreiking voor rijksmonumenten proportioneel is.
Antwoord vraag 2:
Ja, dat kan, maar alleen na een zorgvuldige procedure.
De gemeente moet eerst een formeel besluit nemen (een last onder dwamgsom of een last onder bestuursdwang), met daarin:
• welke maatregelen nodig zijn (bijvoorbeeld: dak wind‑ en waterdicht maken, constructie veilig stellen),
• binnen welke termijn de eigenaar dit zelf moet doen (begunstigingstermijn).
Doet de eigenaar dit niet op tijd, dan kan de gemeente:
• Een dwangsom verbeuren om zo de eigenaar te dwingen en/of;
• zelf een aannemer inschakelen om de noodzakelijke werkzaamheden uit te voeren, en;
• de kosten volledig verhalen op de eigenaar.
Welke maatregel van de twee wordt gehanteerd wordt door middel van een belangenafweging gekozen.
Omdat dit zware middelen zijn, worden voordat men dit kan toepassen eerst:
• de technische noodzaak en de volgorde van maatregelen in kaart gebracht (met eventueel hulp van de
RCE),
• de te verwachten kosten geraamd,
• en de belangen van monumentenzorg, veiligheid en financiële proportionaliteit afgewogen.
Antwoord vraag 3:
Ja.
• De RCE is op de hoogte van de situatie en is ook mee geweest bij de controle van 30 juli 2025.
• De adviseur heeft geadviseerd om direct maatregelen te nemen om verder verval tegen te gaan, in elk
geval door het pand wind‑ en waterdicht te maken.
• De gemeente betrekt dit advies bij de vervolgstappen in het handhavingstraject en blijft de RCE
betrekken bij de beoordeling van de noodzakelijke maatregelen.